ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত মহাকাশ বতৰ, জলবায়ু পৰিবর্তন
প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ অধ্যয়নৰ বাবে ডাটা বিকাশৰ কৰ্মশালা সম্পন্ন
চাইন অন ডেস্ক:
ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বায়ুমণ্ডলীয় অধ্যয়ন কেন্দ্ৰ আৰু ভূগোল অধ্যয়ন কেন্দ্ৰই যৌথভাৱে “মহাকাশ বতৰ, জলবায়ু পৰিবর্তন আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ অধ্যয়নৰ বাবে ডাটা হেণ্ডলিং” বিষয়ক এক সক্ষমতা বিকাশ কৰ্মশালা আয়োজন কৰে। যোৱা ১৩ আৰু ১৪ মাৰ্চ তাৰিখে ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ত এই কৰ্মশালা হাইব্ৰিড পদ্ধতিত অনুষ্ঠিত হয়।
কৰ্মশালাখনৰ উদ্বোধন কৰে বিজ্ঞান আৰু অভিযান্ত্ৰিকী অনুষদৰ গুৰু প্ৰাধ্যাপক গীতিকা বৰাই। উদ্বোধনী অনুষ্ঠানত বিশ্ববিদ্যালয়ৰ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰিক্ৰমা বিভাগৰ সঞ্চালক আৰু ছাত্ৰ পৰিক্ৰমাৰ গুৰু প্ৰাধ্যাপক সুৰজিত বৰকটকীও উপস্থিত আছিল। বায়ুমণ্ডলীয় অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ প্ৰতিষ্ঠাতা অধ্যক্ষ প্ৰাধ্যাপক প্ৰদীপ কুমাৰ ভূঞাই মুখ্য অতিথি হিচাপে অনুষ্ঠানত অংশগ্ৰহণ কৰে।
কৰ্মশালাত উপস্থিত বিশিষ্ট বক্তাসকলৰ ভিতৰত আছিল আহমেদাবাদস্থিত ভৌতিক অনুসন্ধান প্ৰয়োগশালাৰ ডীন প্ৰাধ্যাপক ডি. পাল্লামৰাজু। তেওঁ ভাৰতীয় বিজ্ঞান একাডেমী আৰু International Academy of Astronautics (IAA)-ৰ নিৰ্বাচিত ফেল’ আৰু Committee on Space Research (COSPAR) কাউন্সিলৰ ভাৰতৰ প্ৰথম অধ্যক্ষ হিচাপেও দায়িত্ব পালন কৰিছিল। আন এগৰাকী গুৰুত্বপূৰ্ণ বক্তা আছিল MIT-ৰ প্ৰাক্তন ছাত্ৰ আৰু ত্ৰিপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগৰ মুৰব্বী প্ৰাধ্যাপক অনিৰ্বাণ গুহ৷ উল্লেখযোগ্য যে গুহই ভাৰতত বজ্ৰপাত নিৰ্ণায়ক যন্ত্ৰৰ এক নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰিছে।
এই কৰ্মশালাত মুঠ ২৪৫ গৰাকী অংশগ্ৰহণকাৰীয়ে নামভৰ্তি কৰে আৰু প্ৰথম দিনৰ কাৰ্যসূচীত ১৬৬ জনে অংশগ্ৰহণ কৰে। তাৰ ভিতৰত ১১০ জন অফলাইন আৰু ৫৬ জন অনলাইনত সংযুক্ত আছিল। আয়োজক সমিতিৰ অধ্যক্ষ তথা বায়ুমণ্ডলীয় অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ অধ্যক্ষ প্ৰাধ্যাপক কল্যাণ ভূঞাই উদ্বোধনী ভাষণ প্ৰদান কৰে । কৰ্মশালাখন সঞ্চালনা কৰে সহ-আহ্বায়ক ড° বৰ্ষা দত্ত কাকতীয়ে। তেখেত কেন্দ্ৰটোৰ Adjunct Faculty আৰু ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয়ৰ DUIET-ৰ সহকাৰী অধ্যাপক।
কেন্দ্ৰটোৰ আন তিনিগৰাকী Adjunct Faculty সদস্য — পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিভাগৰ ড° বিনীতা পাঠক আৰু ড° বিতপ ৰাজ কলিতা আৰু ভূগোল অধ্যয়ন কেন্দ্ৰৰ ড° শুক্লা আৰ্চাজীয়ে — কৰ্মশালাৰ যৌথ আহ্বায়ক আৰু সহ-আহ্বায়ক হিচাপে সহায় কৰে।
এই কৰ্মশালাৰ লক্ষ্য আছিল মহাকাশ বিজ্ঞান, জলবায়ু বিজ্ঞান আৰু প্ৰাকৃতিক দুৰ্যোগ অধ্যয়নৰ ক্ষেত্ৰত গৱেষণা ক্ষমতা বৃদ্ধি কৰা, বিশেষকৈ পূব হিমালয় অঞ্চলৰ প্ৰেক্ষাপটত। এই অঞ্চলটো জলবায়ু আৰু জলবায়ুবিজ্ঞান-সংক্রান্ত বিপদৰ বাবে অতি সংবেদনশীল বুলি বিবেচিত। কৰ্মশালাত হাতে-কলমে প্ৰশিক্ষণ আৰু বিশেষজ্ঞ বক্তৃতাৰ জৰিয়তে দেশৰ বিভিন্ন স্থানৰ কলেজ শিক্ষক, বিজ্ঞানী আৰু গৱেষকসকলৰ মাজত ডাটা হেণ্ডলিং আৰু ৱেব-ভিত্তিক বিশ্লেষণ দক্ষতা বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়। এই পদক্ষেপটো ৰাষ্ট্ৰীয় শিক্ষা নীতি, 2020-ৰ গৱেষণা-কেন্দ্ৰিক শিক্ষাৰ লক্ষ্যৰ সৈতে সামঞ্জস্যপূর্ণ।
প্ৰাধ্যাপক ডি. পাল্লামৰাজুৰ প্ৰথম বক্তৃতাটো মহাকাশ বতৰ সম্পৰ্কীয় আছিল, য’ত তেওঁ ভাৰতৰ বিভিন্ন মহাকাশ অভিযান, যেনে DISHA আৰু শুক্ৰগ্ৰহলৈ চলাবলগীয়া অভিযান, লগতে মানৱ মহাকাশ যাত্ৰা কাৰ্যসূচীৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। তেওঁ শিক্ষাৰ্থীসকলক ২০৩৫ চনৰ ভিতৰত Bharatiya Antariksh Station-ত অংশগ্ৰহণৰ বাবে নিজকে প্ৰস্তুত কৰিবলৈ উৎসাহিত কৰে, যি NASA-ৰ International Space Station-ৰ সহায়ক ৰূপে কাম কৰিব বুলি আশা কৰা হৈছে।
তাৰ পিছত PRL-ৰ Space and Atmospheric Sciences Division-ৰ মুৰব্বী আৰু Aditya-L1 Mission-ৰ অন্যতম মুখ্য বিজ্ঞানী প্ৰাধ্যাপক দিব্যেন্দু চক্ৰৱৰ্তীয়ে অনলাইন বক্তৃতা প্ৰদান কৰে । ডিব্ৰুগড় আৰু গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ Professor of Practice ডাঃ পাৰ্থ জ্যোতি দাসে অসমত জলবায়ু পৰিবর্তনৰ প্ৰভাৱ আৰু স্থিতিস্থাপকতা কৌশলসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। প্ৰথম দিনৰ কাৰ্যসূচী বিবেক ৰায়ে পৰিচালনা কৰা মহাকাশ বতৰ ডাটা হেণ্ডলিং সত্ৰৰে সমাপ্ত হয়।
দ্বিতীয় দিনা প্ৰাধ্যাপক অনিৰ্বাণ গুহাই বজ্ৰধ্বনি-সহ বতাহৰ ফলত উপৰ বায়ুমণ্ডলৰ পানী বাষ্প আৰু বিশ্ব উষ্ণায়নৰ ওপৰত হোৱা প্ৰভাৱৰ বিষয়ে আলোচনা কৰে। তেওঁ ভাৰতত নিজে বিকশিত কৰা বজ্ৰপাত নিৰ্ণায়ক নেটৱৰ্কৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি বৈজ্ঞানিক উন্নয়নৰ বাবে সমাজ-ভিত্তিক গৱেষণাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ ওপৰত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। এই অধিৱেশনত প্ৰায় ৮০ জন অফলাইন আৰু ১৪০ জন অনলাইন অংশগ্ৰহণকাৰী উপস্থিত আছিল।
ড° মুকুন্দ মাধৱ গগৈয়ে জলবায়ু বিজ্ঞান গৱেষণাৰ বাবে ডাটা হেণ্ডলিং বিষয়ত বক্তৃতা আগবঢ়াই, য’ত ডাটা বিশ্লেষণৰ ধাৰণা, কাৰ্যপ্ৰবাহ আৰু চেলেঞ্জসমূহ আলোচনা কৰে। তেওঁ ডাটা হেণ্ডলিংৰ “Five V’s” বুজিবলৈ শিক্ষাৰ্থীসকলক উৎসাহিত কৰে আৰু মহাকাশ আৰু জলবায়ু বিজ্ঞানত বিগ ডাটাৰ ক্ষেত্ৰত ভৱিষ্যৎ গৱেষণাৰ সুযোগসমূহৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে।
কটন বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ড° ধনজিত ডেকাই ArcGIS ব্যৱহাৰ কৰি উচ্চ-ৰেজ’লিউচন গ্ল’বেল গ্ৰিডেড ডাটাছেটৰ সহায়ত বন্যা মানচিত্ৰ প্ৰস্তুতকৰণৰ ওপৰত বিস্তৃত হাতে-কলমে প্ৰশিক্ষণ আগবঢ়ায়। PRL, আহমেদাবাদৰ প্ৰাধ্যাপক সোম কুমাৰ শৰ্মাই ভাৰতত LIDAR নেটৱৰ্ক স্থাপন কৰাৰ অভিজ্ঞতাৰ লগতে মহাকাশ আৰু বায়ুমণ্ডলীয় বিজ্ঞান, সৌৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান, জ্যোতির্বিজ্ঞান, গ্ৰহ অনুসন্ধান আৰু পৰমাণু-মলিকিউলাৰ পদাৰ্থবিজ্ঞান আদি ক্ষেত্ৰত শিক্ষাৰ্থীসকলৰ বাবে উপলব্ধ গৱেষণাৰ সুযোগসমূহৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰে।
ভাৰতীয় বতৰ বিজ্ঞান বিভাগৰ অধীনস্থ গুৱাহাটীস্থিত আঞ্চলিক বতৰ বিজ্ঞান কেন্দ্ৰৰ বিজ্ঞানী ড° গায়ত্ৰী কলিতাই বতৰ পূৰ্বাভাস আৰু জলবায়ু বিশ্লেষণৰ বাবে ডাটা হেণ্ডলিং বিষয়ক আলোচনা কৰে। তেওঁ বিভিন্ন পূৰ্বাভাস স্কেল ব্যাখ্যা কৰি সমাজকল্যাণত IMD-ৰ অৱদান, বিশেষকৈ nowcasting আৰু বতৰ পূৰ্বাভাসৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰে। লগতে নীতি নিৰ্ধাৰণত এই সেৱাসমূহৰ গুৰুত্বৰ কথাও উল্লেখ কৰে।
এই আন্তঃবিষয়ক কৰ্মশালাই পদাৰ্থ বিজ্ঞান, ভূগোল, প্ৰয়োগিক ভূতত্ত্ব আৰু ৰাজনীতি বিজ্ঞান আদি বিভিন্ন শাখাৰ অংশগ্ৰহণকাৰীক আকৰ্ষণ কৰে। ডিব্ৰুগড় বিশ্ববিদ্যালয় আৰু DUIET, বেঙ্গালুৰু বিশ্ববিদ্যালয়, মুম্বাই বিশ্ববিদ্যালয়, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয়, ত্ৰিপুৰা বিশ্ববিদ্যালয়, SRM বিশ্ববিদ্যালয়, গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়, ৰাজীৱ গান্ধী বিশ্ববিদ্যালয়, জামিয়া মিলিয়া ইছলামিয়া, মাধৱদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়, ভট্টদেৱ বিশ্ববিদ্যালয়, অসম ডন বস্কো বিশ্ববিদ্যালয়, ধনমনজুৰি বিশ্ববিদ্যালয়, লখিমপুৰ গাৰ্লছ কলেজ, নগাঁও বিশ্ববিদ্যালয় আৰু North Eastern Space Applications Centre আদি বিভিন্ন প্ৰতিষ্ঠানৰ অংশগ্ৰহণকাৰী উপস্থিত আছিল। লগতে NN Saikia College, St Xavier’s College, Tingkhong College, Sadiya College, Jengraimukh College, Dibru College, Pandu College, DHSK College, Duliajan College, Tinsukia College, Gargaon College আৰু RBNB College আদিৰ পৰা বহু শিক্ষাৰ্থী আৰু শিক্ষকেও অংশগ্ৰহণ কৰে।